Thymele Logo
Search

ντανταϊστική δράση [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Παραστασιακή πρακτική του ντανταϊσμού (1916-1923), η οποία αναπτύχθηκε κυρίως σε δημόσιες βραδιές και συνδύαζε φωνητική και ταυτόχρονη ποίηση, μουσική θορύβων, χορό με μάσκες και σκόπιμη πρόκληση του κοινού, προτάσσοντας το τυχαίο και το παράλογο ως μέσα ριζικής αμφισβήτησης των αισθητικών και κοινωνικών συμβάσεων.

Ανάπτυξη

Η ντανταϊστική δράση γεννήθηκε στη Ζυρίχη, στο Cabaret Voltaire, το οποίο εγκαινίασαν στις 5 Φεβρουαρίου 1916 ο Hugo Ball [Χούγκο Μπαλλ] και η Emmy Hennings [Έμμυ Χέννινγκς]. Στον πυρήνα της ομάδας ανήκαν οι Tristan Tzara [Τριστάν Τζαρά], Marcel Janco [Μαρσέλ Γιάνκο], Richard Huelsenbeck [Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ] και Hans/Jean Arp [Χανς/Ζαν Αρπ]. Καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες που είχαν καταφύγει στην ουδέτερη Ελβετία απάντησαν στη σφαγή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου με μια τέχνη στραμμένη κατά της λογικής και της αστικής τάξης, την οποία θεωρούσαν υπεύθυνη για τον πόλεμο. Άμεσο πρότυπο αποτέλεσαν οι φουτουριστικές εσπερίδες: η ανθολογία Cabaret Voltaire (Ιούνιος 1916) περιλάμβανε κείμενα των Filippo Tommaso Marinetti [Φιλίππο Τομμάζο Μαρινέττι] και Francesco Cangiullo [Φραντσέσκο Καντζούλλο].


Οι ντανταϊστικές βραδιές [soirées dada] συνδύαζαν απαγγελία, μουσική, χορό και έκθεση εικαστικών έργων σε ασύνδετη διαδοχή. Τον Μάρτιο του 1916 οι Huelsenbeck, Janco και Tzara παρουσίασαν το πρώτο ταυτόχρονο ποίημα [poème simultané], το "L'amiral cherche une maison à louer" ["Ο ναύαρχος ψάχνει ένα σπίτι να νοικιάσει"], απαγγέλλοντας συγχρόνως σε γερμανικά, αγγλικά και γαλλικά. Ο θορυβισμός [bruitisme] προσέθετε τύμπανα, σφυρίχτρες και κροταλίσματα. Οι μάσκες του Janco, από χαρτόνι και ευτελή υλικά, υπαγόρευαν στους χορευτές και στις χορεύτριες σπασμωδικές, αλλόκοτες κινήσεις. Η Sophie Taeuber-Arp [Σοφί Τόιμπερ-Αρπ] και μαθήτριες της σχολής του Rudolf von Laban [Ρούντολφ φον Λάμπαν] συνέδεσαν τις βραδιές με τον εκφραστικό χορό. Στις 23 Ιουνίου 1916 ο Ball απήγγειλε «στίχους χωρίς λέξεις» [Verse ohne Worte], ανάμεσά τους το "Karawane" ["Καραβάνι"]. Φορούσε κυβιστικό κοστούμι από χαρτόνι και ψηλό κυλινδρικό καπέλο σαμάνου και, όπως σημείωσε στο ημερολόγιό του, στο τέλος μεταφέρθηκε έξω από τη σκηνή «σαν επίσκοπος-μάγος» [wie ein magischer Bischof]. Στην όγδοη βραδιά νταντά (9 Απριλίου 1919), στην αίθουσα Zur Kaufleuten, ένα ταυτόχρονο ποίημα του Tzara για είκοσι φωνές προκάλεσε γενικευμένο σάλο στην πλατεία.


Κεντρικές αρχές της ντανταϊστικής δράσης ήταν η άρνηση της λογικής, η αξιοποίηση του τυχαίου ως δημιουργικής μεθόδου και η κατάργηση των ορίων ανάμεσα στην τέχνη και στη ζωή. Το κολλάζ και η συναρμογή [μοντάζ] μεταφέρθηκαν από τα εικαστικά στη σκηνή: η βραδιά συγκροτούνταν από ετερόκλητα μέρη, χωρίς δραματουργική συνοχή. Η πρόκληση στόχευε να εξοργίσει το αστικό κοινό και να καταργήσει την απόσταση ανάμεσα στη σκηνή και στην πλατεία. Κατά την Erika Fischer-Lichte [Έρικα Φίσερ-Λίχτε], το ντανταϊστικό «έργο» υπήρχε μόνο μέσα στην αντίδραση των θεατών και των θεατριών, ως προϊόν αλληλεπίδρασης. Η δράση ήταν εφήμερη: υπήρχε μόνο τη στιγμή της εκτέλεσης, χωρίς πρόθεση διατήρησης ή εμπορευματοποίησης.


Η ντανταϊστική δράση διαδόθηκε γρήγορα σε άλλα κέντρα. Στο Βερολίνο, οι Raoul Hausmann [Ραούλ Χάουσμανν], Hannah Höch [Χάννα Χαιχ] και Johannes Baader [Γιοχάννες Μπάαντερ] της προσέδωσαν οξύ πολιτικό χαρακτήρα· τον Νοέμβριο του 1918 ο Baader διέκοψε τη λειτουργία στον καθεδρικό ναό της πόλης. Στο Ανόβερο, ο Kurt Schwitters [Κουρτ Σβίττερς], δημιουργός της συγγενούς παραλλαγής Merz, συνέθεσε την Ursonate [Πρωτοσονάτα] (1922-1932) με αφετηρία ένα φωνητικό ποίημα του Hausmann και την απήγγελλε ο ίδιος. Στο Παρίσι, όπου εγκαταστάθηκε ο Tzara το 1920, οι βραδιές με τους Francis Picabia [Φρανσίς Πικαμπιά], André Breton [Αντρέ Μπρετόν] και Philippe Soupault [Φιλίπ Σουπώ] προκαλούσαν σκάνδαλα, όπως στο Théâtre de l'Œuvre (27 Μαρτίου 1920) και στο Festival Dada στην αίθουσα Gaveau (26 Μαΐου 1920). Η Soirée du Cœur à barbe [Βραδιά της γενειοφόρου καρδιάς] (6 Ιουλίου 1923) κατέληξε σε συμπλοκή ανάμεσα στις ομάδες του Tzara και του Breton, ο οποίος το 1924 ίδρυσε τον σουρεαλισμό. Στη Νέα Υόρκη, ο κύκλος των Marcel Duchamp [Μαρσέλ Ντυσάν], Picabia και Man Ray [Μαν Ρέι] είχε επιτελεστικές εκφάνσεις, όπως η μεθυσμένη διάλεξη του Arthur Cravan [Αρτύρ Κραβάν] (1917) και οι εμφανίσεις της Elsa von Freytag-Loringhoven [Έλζα φον Φράιταγκ-Λόρινγκχοφεν] στους δρόμους με αυτοσχέδια κοστούμια.


Η ντανταϊστική δράση θεωρείται, μαζί με τη φουτουριστική εσπερίδα, απαρχή της τέχνης της επιτέλεσης. Η φωνητική ποίηση, τα χάπενινγκ και το Φλούξους υιοθέτησαν τη σύμπραξη των τεχνών, το τυχαίο και την ενεργό εμπλοκή του κοινού που εκείνη είχε εισαγάγει.

Εναλλακτικές Εκδοχές

ντανταϊστική επιτέλεση
Αγγλικά
Dada performance
Γαλλικά
performance dada, la
Γερμανικά
Dada-Performance, die
Ιταλικά
performance dada, la

Σχετικοί όροι

ιστορική πρωτοπορία, αντιτέχνη, νεοντανταϊσμός, μανιφέστο, σουρεαλιστικό θέατρο, ηχητική τέχνη, αυτόματη γραφή

Μη προτεινόμενοι όροι

ντανταϊστική περφόρμανς

Πεδίο εφαρμογής

• Όψις και παραγωγή
• Θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"All the dadaist activities were directed at the spectator. Since the founding of the Cabaret Voltaire in 1916 in Zurich, they had utilized newspaper advertisements and leaflets as an important instrument of self-publicity, to draw public attention. While at first they only aimed to 'épater le bourgeois,' these ventures occurred increasingly in the form of an organized assault on the audience, a 'strategy of revolt.' […] In this way, they attempted to dissolve the discrepancies between art and society for the duration of the performance. Theatrical conventions and habits of spectator perception were deliberately abused, indeed utterly destroyed. In the end, it was left to the spectator to decide how to react to the dadaist activities and happenings, how to arrive at a new understanding of 'art,' and how to create a different kind of receptive attitude: the dadaist performance 'work' only existed in the (mostly aggressive) reaction of the audience; it was the product and result of a process of interaction between the agents of the action and the audience."


«Όλες οι ντανταϊστικές δραστηριότητες είχαν ως αποδέκτη τον θεατή. Από την ίδρυση του Cabaret Voltaire στη Ζυρίχη το 1916, οι ντανταϊστές χρησιμοποιούσαν τις αγγελίες στις εφημερίδες και τα φυλλάδια ως σημαντικό μέσο αυτοπροβολής, προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή του κοινού. Αρχικά επιδίωκαν μόνο να “σοκάρουν τον αστό” [épater le bourgeois]· στη συνέχεια όμως τα εγχειρήματα αυτά έπαιρναν ολοένα συχνότερα τη μορφή μιας οργανωμένης επίθεσης κατά του κοινού, μιας “στρατηγικής εξέγερσης”. […] Με τον τρόπο αυτόν επιχειρούσαν να άρουν, για όσο διαρκούσε η δράση, τις ασυμφωνίες ανάμεσα στην τέχνη και στην κοινωνία. Οι θεατρικές συμβάσεις και οι συνήθειες πρόσληψης του θεατή παραβιάζονταν σκόπιμα ή, μάλλον, καταστρέφονταν ολοσχερώς. Τελικά, εναπέκειτο στον θεατή να αποφασίσει πώς θα αντιδράσει στις ντανταϊστικές δραστηριότητες και στα συμβάντα [happenings], πώς θα φτάσει σε μια νέα αντίληψη της “τέχνης” και πώς θα διαμορφώσει μια διαφορετική στάση πρόσληψης: το “έργο” της ντανταϊστικής δράσης υπήρχε μόνο μέσα στην (κατά κανόνα επιθετική) αντίδραση του κοινού· ήταν το προϊόν και το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους φορείς της δράσης και στο κοινό.»

Η Erika Fischer-Lichte [Έρικα Φίσερ-Λίχτε] περιγράφει την ντανταϊστική δράση ως οργανωμένη επίθεση κατά του κοινού, η οποία μετέτρεψε την πρόκληση των αστών σε «στρατηγική εξέγερσης». Κατά τη μελετήτρια, η σκόπιμη παραβίαση των θεατρικών συμβάσεων και των συνηθειών πρόσληψης άφηνε στους θεατές και στις θεάτριες την ευθύνη να διαμορφώσουν μια νέα αντίληψη για την τέχνη. Το ντανταϊστικό «έργο» δεν προϋπήρχε της βραδιάς αλλά συγκροτούνταν μέσα από την αλληλεπίδραση επιτελεστών, επιτελεστριών και κοινού, θέση που η μελετήτρια συνδέει με το μεταμοντέρνο θέατρο και που προαναγγέλλει τον «αυτοποιητικό βρόχο ανάδρασης» στην Αισθητική του επιτελεστικού [Ästhetik des Performativen, 2004].

Fischer-Lichte, E. (1997). The Show and the Gaze of Theatre: A European Perspective (J. Riley, Επιμ. & Μετ.). Iowa City: University of Iowa Press. Βλ. σσ. 267–268.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ Dada [Νταντά] (Βέλγιο, 1967) της Greta Deses [Γκρέτα Ντέσες]

Το ντοκιμαντέρ Deutschland Dada [Γερμανία Νταντά] (Δυτική Γερμανία, 1969) του Helmut Herbst [Χέλμουτ…

Ο Kurt Schwitters [Κουρτ Σβίττερς] απαγγέλλει την Ursonate [Πρωτοσονάτα] σε ηχογράφηση του 1932.…

Οι Einstürzende Neubauten [Άινστυρτσεντε Νόιμπαουτεν] ερμηνεύουν το "Let's Do It a Dada" ["Ας το κάνουμε…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Αφίσα του Marcel Słodki [Μαρσέλ Σουότκι] για τα εγκαίνια του Cabaret Voltaire στη Ζυρίχη (5…

Ο Hugo Ball [Χούγκο Μπαλλ] με το κυβιστικό κοστούμι από χαρτόνι κατά την απαγγελία των…

Ο André Breton [Αντρέ Μπρετόν] ως άνθρωπος-σάντουιτς στην ντανταϊστική βραδιά του Théâtre de l'Œuvre στο…

Αφίσα του Ίλια Ζντάνεβιτς [Ilia Zdanevich], γνωστού ως Iliazd, για τη Soirée du Cœur…

βασική

Ball, H. (1996). Flight Out of Time: A Dada Diary (J. Elderfield, Επιμ., A. Raimes, Μετ.). Berkeley: University of California Press.

Berghaus, G. (1985). Dada Theatre or: The Genesis of Anti-Bourgeois Performance Art. German Life and Letters, 38(4), 293–312. doi.org...

Berghaus, G. (2005). Avant-Garde Performance: Live Events and Electronic Technologies. Basingstoke & New York: Palgrave Macmillan.

Erickson, J. D. (1984). Dada: Performance, Poetry, and Art. Boston: Twayne Publishers.

Escoffery, D. (2005). Dada Performance and the Rhetoric of Nonsense: Tearing Down the Wall at the Cabaret Voltaire. Στο C. Federici, L. Boldt-Irons & E. Virgulti (Επιμ.), Images and Imagery: Frames, Borders, Limits – Interdisciplinary Perspectives (σσ. 3–12). New York: Peter Lang.

Fischer-Lichte, E. (1997). The Show and the Gaze of Theatre: A European Perspective (J. Riley, Επιμ. & Μετ.). Iowa City: University of Iowa Press.

Gascoigne, D. (2010). Boomboom and Hullabaloo: Rhythm in the Zurich Dada Revolution. Paragraph, 33(2), 197–214. doi.org...

Goldberg, R. (2025). Performance Art: From Futurism to the Present (4η έκδ.). London: Thames & Hudson.

Gordon, M. (Επιμ.). (1987). Dada Performance. New York: PAJ Publications.

Lewer, D. (2009). Hugo Ball, Iconoclasm and the Origins of Dada in Zurich. Oxford Art Journal, 32(1), 17–35. doi.org...

Matthews, J. H. (1974). Theatre in Dada and Surrealism. Syracuse: Syracuse University Press.

Melzer, A. H. (1973). Dada Performance at the Cabaret Voltaire. Artforum, 12(3), 74–78.

Melzer, A. H. (1980). Latest Rage the Big Drum: Dada and Surrealist Performance. Ann Arbor: UMI Research Press.

Rugh, T. F. (1981). Emmy Hennings and the Emergence of Zurich Dada. Woman's Art Journal, 2(1), 1–6. www.jstor.org...

Wilke, T. (2013). Da-da: "Articulatory Gestures" and the Emergence of Sound Poetry. MLN, 128(3), 639–668. doi.org...

Wilson, S. (2020). Tristan Tzara, Cabaret Voltaire and Dada: A Theatrical Avant-Garde, 1916–1924. The Yearbook of English Studies, 50, 44–60. doi.org...

Ρίχτερ, Χ. (1983). Νταντά (Α. Ρικάκης, Μετ.). Αθήνα: Υποδομή.

συμπληρωματική

Dickerman, L. (Επιμ.). (2005). Dada: Zurich, Berlin, Hannover, Cologne, New York, Paris. Washington, D.C.: National Gallery of Art.

Καραΐσκου, Β. (2009). Εικαστικές και σκηνικές πρωτοπορίες στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Αθήνα: Παπασωτηρίου.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. ντανταϊστική δράση. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/ντανταϊστική δράση

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «ντανταϊστική δράση». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/ντανταϊστική δράση.

MLA

«ντανταϊστική δράση». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/ντανταϊστική δράση.

1344